Z informacji zawartych w kronice wyodrębniłem trzy środowiska szaroszeregowe:
1. „Zawiszacy” w internacie RGO.
2. „Zawiszacy” z „koła ministrantów” księdza Jana
Raczkowskiego.
3. Bojowe Szkoły dha
Feliksa Borodzika.
Tajne harcerstwo zorganizowano w Otwocku w 1941 roku. Powstające podziemne drużyny nie od razu były zrzeszone z Szarymi Szeregami. Była to normalna praktyka okupowanej Polski, w której organizacje podziemne (w tym harcerstwo) powstawały spontanicznie, i dopiero po jakimś czasie organizowały się w większa organizacje. Tak było z AK i tak było z Szarymi Szeregami. Również z Otwockimi.
1. „Zawiszacy” w internacie RGOOrganizatorem i komendantem Szarych Szeregów w Otwocku był hm. Jerzy Gołoński („Długi”, „Jerzy”). W internacie Rady Głównej Opiekuńczej znajdującym się w Otwocku przy ul. Lelewela 5 (willa „Capri”) utworzył męską drużynę harcerską. Od 1942 drużyna stała się aktywną drużyną „Zawiszaków”, a „Długi” hufcowym powstającego Roju „Sosna”. Drużyny harcerskie powstawały przy internatach w związku z zatrudnianiem tam przedwojennych instruktorów.
Internat był ogniskiem ruchu patriotycznego i oświatowego oraz miejscem spotkań Warszawskiego Okręgu AK. Byli tam również ukrywani ludzie poszukiwani przez Niemców (w tym Żydzi). W wilii ukryta była tajna drukarnia prowadzona przez Kazimierza Zborowskiego. Internat był wykorzystywany jako miejsce szkoleń konspiracyjnego harcerstwa i AK, m.in. z terenu Warszawy. W czasie wakacji przyjeżdżały dziewczęta m.in. z Warszawy na kolonie, które w rzeczywistości były obozami harcerskimi. W latach 1939 – 1945 znalazło w nim schronienie 150 chłopców. W organizowaniu drużyny „Długi” wykorzystał doświadczenia z Domu Dziecka w Grudziądzu, gdzie założył prężną „czarną ósemkę”. Przyjaźnił się z Aleksandrem Kamińskim. Willa była udostępniona przez rzeźbiarkę Teodorę Dąbrowską.
2. „Zawiszacy” z „koła ministrantów” księdza Jana RaczkowskiegoDrugą znaczącą postacią związaną z podziemnym harcerstwem jest ksiądz Jan
Raczkowski, który tworzył drużynę pod przykrywką „koła ministrantów”. W tworzeniu drużyny pomagał dh. Andrzej Borodzik, który potem został jej drużynowym.
Grupa została zorganizowana w maju 1942 roku i była przeznaczona do służby pomocniczej AK. 13 sierpnia 1942 harcerze złożyli przyrzeczenie. Drużyna została włączona do Roju „Sosna” jesienią, po zwerbowaniu większej liczby członków (do ok. 25 - 30). Drużynowym tej drużyny „Zawiszaków” został Andrzej Borodzik brat Feliksa Brodzika (plutonowego AK).
Kontakt tej drużyny z komendą Roju odbywał się przez „Wiktora” i „Kmicica” (obaj byli wychowawcami w internacie) oraz „Długiego”(kierownika internatu). Dostarczali oni kadrze drużyny materiały metodyczne oraz konkretne polecenia i rozkazy.
Podstawową forma działalności drużyny było organizowanie zbiórek zastępów oraz spotkań zastępowych, na których przekazywano zadania dla zastępów oraz treść i formie zbiórek. Zbiórki całej drużyny dobywały się tylko okazjonalnie, najczęściej dla uczczenia 3 Maja, 11 Listopada.
Działanie drużyny to przede wszystkim: organizowanie gier dla harcerzy kształtujących odpowiednie umiejętności, organizowanie samokształcenia (przez czytanie odpowiednich lektur i tajne komplety dla tych, którzy ukończyli 6 klas szkoły podstawowej) i przygotowanie do pełnienia służby pomocniczej dla AK (kryptonim „Mafeking”) poprzez naukę terenoznawstwa, sygnalizacji, pisania meldunków, zrobienia szkiców sytuacyjnych, zapamiętywania poleceń i rozkazów, poznawani okolicy, niedostrzeżonego pokonywania wyznaczonych tras, odnajdywania punktów i udzielania pierwszej pomocy.
Od drugiej połowy 1943 roku harcerze uczestniczy w akcji „Wywiad i informacja”, polegającej na obserwacji niemieckich pojazdów na szosie lubelskiej i drogach na trasie Otwock – Warszawa. Obserwacja była połączona z wykonywaniem szkiców sytuacyjnych miejsc stacjonowania wojsk niemieckich. Wyniki tych obserwacji - prowadzonych w oparciu o otrzymywane tabele znaków dywizji niemieckich - odbierali „Wiktor” z komendy hufca oraz Edward Borodzik (kwatermistrz Komendy Rejonu AK, ojciec Andrzeja i Feliksa) oraz
Feliks Borodzik.
Na przełomie 1943 i 1944 roku rozpoczęto szkolenie wojskowe wchodzące w skład szkolenia pojedynczego strzelca (musztra, okopywanie się, rzut granatem, budowa broni, strzelanie). Harcerze wyszukiwali również elementy wyposażenia wojskowego (saperki, busole, mapy, lornetki) wśród znajomych i przekazywali je do AK.
Najczęstszymi miejscami zbiórek latem były otwockie lasy. Zimą zbiórki zdarzały się też w prywatnych domach harcerzy.
Harcerze z Otwocka uczestniczyli w małym sabotażu, biorąc udział w akcjach organizacji „Wawer”. Do stałych działań należało pisanie i malowanie na ścianach, przewożenie prasy podziemnej. Ochraniali odprawy komendy chorągwi Szarych Szeregów i sztabu AK. Brali udział w przebijaniu ścian w warszawskich piwnicach, które były wykorzystywane przy uciekaniu z „łapanek”.
Harcerze brali udział w małym sabotażu.
W czasie działania getta organizowali pomoc poprzez dostarczanie żywności paczkami za pomocą katapultowania ich dużymi procami.
3 maja 1942 roku w nocy zorganizowane zostało przyrzeczenie 17„Zawiszaków”. Gościem na Przyrzeczeniu był „Kuropatwa” – hm. Przemysław Górecki, komendant „Zawiszaków”.
W ostatnim roku przed Powstaniem Warszawskim do otwockich Szarych Szeregów dołączona została włączona grupa 6 starszych dziewcząt z internatu z Żoliborza (później grupa ta została powiększona). Miały one braci w internacie w Otwocku. Przed Powstaniem został zorganizowany dla nich kurs sanitarny przygotowujący do przyszłej służby medycznej. Brały one udział w udzielaniu pomocy medycznej mieszkańcom Otwocka oraz żołnierzom.
Otwocka drużyna harcerek powstała z zastępu „Kukiełek” oraz grupy z Celestynowa hm. Zofii Kuklińskiej, przejętej przez
Feliksa Borodzika.
W lipcu 1944 roku harcerze pracowali w tajnej drukarni w internacie.
3. Bojowe Szkoły dha Feliksa BorodzikaBojowe szkoły na terenie Otwocka powstały początkowo niezależnie od struktur Szarych Szeregów. Zbudował je „Michał” - Feliks Brodzik na wiosnę 1943 roku na polecenie jednego z dowódców Kedywu „Romana” (kpt. R. Grotowskiego). Miał być to oddział wykorzystywany przez Kedyw do zadań rozpoznawczych i łączności. Oddział był zbudowany na bazie uczestników tajnych kompletów
Sekcja była prowadzona metodą harcerską i szybko została przekształcona w konspiracyjna drużynę harcerską (
Feliks Borodzik ukończył w 1939n roku kurs drużynowych harcerskich).
W końcu lata 1943 roku drużyna weszła w skład Roju „Sosna”, a
Feliks Borodzik został mianowany komendantem „Bojowych Szkół”. Poza Otwockiem dwa zastępy „BS” działały w Falenicy, a jeden w Józefowie.
Pod koniec lata 1943 (lub na wiosnę 1944)
Feliks Borodzik przejął drużynę harcerską w Celestynowie.
Na jesieni 1943 roku zaczął organizować zastęp „GS”.
13 stycznia 1944 hm. Jerzy Gołoński podpisał protokół przyjęcia grupy 17 harcerzy z Szarych Szeregów do służby w AK.
Stan liczebny Roju ”Sosny” (w tym Celestynów i Falenica) na dzień 1 maja 1944 roku: Zawiszacy – 989, BS – 546, GS – 907. Harcerze byli zorganizowani w 12 drużyn, prowadzonych przez 15 instruktorów.
4. Wyzwolenie Otwocka30 lipca rano Niemcy opuścili Otwock.
1 sierpnia 1944 roku do Otwocka wkroczyła Armia Czerwona. Wkroczyły też resztki 27 Wołyńskiej dywizji piechoty idące w akcji „Burza” na pomoc Powstaniu Warszawskiemu. Jednostka została jednak rozwiązana i harcerze opiekowali się nimi w Caritasie. Na początku września 1944 roku grupa żołnierzy AK Rejonu „Fromczyn” usiłowali przedostać się do Warszawy. Harcerze pomagali im nieść bagaże. Między Miedzeszynem i Międzylesiem dostali się pod ogień karabinów maszynowych i artylerii sowieckiej, która tłumaczyła się, że wzięli ich za Niemców.
Po zdobyciu przez wojska Berlinga Pragi 17 września 1944 roku odbyła się msza polowa i defilada AK i Szarych Szeregów przed władzami cywilnymi Otwocka oraz komendantem sowieckim. Kolumnę Szarych Szeregów prowadził Andrzej Borodzik. Była to grupa ok. 150 harcerzy (drużyna „ministrantów”, drużyna z internatu oraz dwie inne drużyny). Następnie przeprowadzono demobilizację, a otwoccy harcerze występowali już oficjalnie jako przyszła 142 WDH (Warszawska Drużyna Harcerska).
Po zakończeniu wojny instruktorzy Szarych Szeregów z powodów politycznych byli prześladowani przez władze ludowe. Byli aresztowani i skazywani na długoletnie więzienia. Wielu z nich musiało się ukrywać.
5. Ślady w Otwocku – ulice26 kwietnia 1994 Rada Miasta Otwocka podjęła uchwałę o nadaniu terenowi położonemu między ulicami Armii Krajowej, Hożą, Sosnową nazwy „SKWER SZARYCH SZEREGÓW”. Uroczystego odsłonięcia tablicy dokonała druhna Elżbieta Sawic w dniu 3 maja 1994.
Od 1 października 2000 roku rondo na skrzyżowaniu ulic Andriollego i Przewoskiej zostało nazwane imieniem ks. Jana
Raczkowskiego.
W nazwach ulic widać też historię AK: rondo koło restauracji „Stylowa” od 29 Maja 2002 nosi nazwę kpt. AK Zygmunta Migdalskiego. Mamy też ulicę Armii Krajowej i Powstańców Warszawy. Widocznych śladów jest zapewne więcej.
Patronką Polski Podziemnej była św. Barbara (patronka górników)
Z kroniki zebrał: Mirosław Grodzki